De verwarring van het voelen

We lijken in een tijd te leven waarin elk gevoel een diagnose moet hebben. Een kind dat onzeker is over zijn lichaam? Genderdysforie. Een tiener die zich ongemakkelijk voelt in de wereld? Transgender. Een mens die zich soms niet helemaal thuis voelt in zichzelf? Identiteitscrisis, maar dan met een vlag erbij.

We zijn vergeten dat onzekerheid over jezelf niet nieuw is en al helemaal niet zeldzaam, maar ook niet raar is. Iedereen voelt zich toch wel eens vervreemd van zichzelf? Het is menselijk. Het hoort bij groei, bij bewustwording, bij leven. Er is niets onnatuurlijks aan het even niet weten wie je bent. Dat is juist wat je helpt om erachter te komen. Dat is mens-zijn.

Tegenwoordig is echter elk beetje onzekerheid over jezelf iets wat meteen moet worden onderzocht, begeleid of behandeld. We zijn/worden bang gemaakt voor ongemak. Het krijgt een label, omdat we het niet durven verdragen.

Zo wordt genderdysforie vaak gezien als een zeldzaam, klinisch probleem dat alleen door ingrijpende veranderingen kan worden ‘opgelost’. Maar wat als het simpelweg een natuurlijke ervaring van vervreemding is, die iedereen op een bepaald moment voelt? Een reflectie van hoe we als mens soms wankelen tussen verwachtingen en eigenheid?

De puberteit zie ik bijvoorbeeld als één groot oefenterrein in ongemakkelijk zijn. Niemand voelt zich dan op z’n gemak in zijn eigen lijf, niemand herkent zichzelf in de spiegel. Dat is geen stoornis. Dat is gewoon ontwikkeling, evolutie.
Toch lijken we tegenwoordig haast bang voor dat ongemak. Alles moet direct verklaard, bevestigd en vastgelegd worden. We labelen, begeleiden, behandelen. Want twijfel mag niet bestaan, die moet een naam krijgen.

Maar misschien is dat juist het probleem?
Misschien is genderdysforie niet per se een teken van ‘verkeerd geboren zijn’, maar een teken van een samenleving die niet meer weet hoe met onzekerheid om te gaan? Dat we alles wat schuurt, liever een naam geven dan he gewoon te voelen? Een wereld die zo geobsedeerd is door identiteit, dat ze elk schommelend gevoel tot identiteit verheft?

De waarheid is dat veel mensen periodes kennen waarin ze zich niet thuis voelen in hun lichaam, hun rol, of de verwachtingen om hen heen. Dat maakt ze niet meteen (iets) anders. Dat maakt ze ‘gewoon’ mens.
Soms is de grootste bevrijding niet het veranderen van wie je bent, maar het accepteren dat je jezelf af en toe in twijfel trekt.

Er gaat naar mijn idee iets drastisch mis als we elke twijfel (laten) bestempelen als een afwijking.