Erfbelasting: er gaan heel veel mensen overlijden…

Het is een bekend patroon in de politiek: een radicaal idee wordt door iemand de wereld in geslingerd. Het is schokkend, overdreven, onuitvoerbaar. De media pakken het op. Sociale platforms ontploffen. De weerstand is immens. Het idee wordt ‘in de week’ gelegd. Ondertussen wennen we aan dat radicale idee.

En ineens is daar die ene ‘gematigde’ politicus die zich uit het niets (zo lijkt het) ermee bemoeit. Iemand die bekendstaat als redelijk, diplomatiek, ‘voor iedereen’. Hij/zij verpakt het radicale idee heel sluw in zalvende woorden en met iets minder scherpe randjes. Wat gebeurt er? We slikken het. Omdat we denken: als híj/zij het zegt, zal het wel meevallen. En de ‘gewone’ burger? Die gelooft dat er sprake is van redelijkheid, compromis en verstandig beleid.
Maar in werkelijkheid was het toneelstuk al lang geschreven.

Is het idee hierdoor minder radicaal geworden of zijn we er nu alleen minder van geschrokken?

Via de achterdeur van het extreme zijn veel wetten, maatregelen en maatschappelijke verschuivingen geïntroduceerd. Denk aan veiligheid versus privacy, sociale voorzieningen, migratiebeleid, onderwijs, zorg. Iedere keer weer opnieuw wordt dezelfde strategie ingezet. Eerst het hardste geluid laten klinken, dan in het midden landen alsof het een redelijke uitkomst is. En zo verschuift de norm. Niet met een klap, maar met een serie goed getimede duwtjes.

Let maar eens op al die ideeën die in eerste instantie als ’te extreem’ worden weggezet. Ze vormen vaak de eerste schaakzet in een spel dat veel verder gaat dan we kunnen denken.

Erfbelasting is o.a. nu zo’n extreem idee. Er is de laatste tijd veel over te doen. Zo veel en zo extreem dat ik telkens denk dat het een mooi artikel is voor in ‘De Speld’ of ‘Nieuwspaal’. Ik schreef er eerder ook al iets over. Dat lees je hier.

Wat vindt deugend Nederland ervan?

1. ‘Zonder erfbelasting wordt de ongelijkheid alleen maar groter tussen arm en rijk.’
Het klassieke sprookje: als we dode mensen nog even snel een extra tik geven, komt er vanzelf een paradijs op aarde. Want niets zegt ‘gelijke kansen’ zo overtuigend als het financieel straffen van kinderen wiens ouders het lef hadden om zuinig te leven of iets op te bouwen. Als de buurjongen een PlayStation erft van zijn opa, moet hij dat ding eigenlijk gewoon meteen inleveren bij de overheid: inleveren, hersenspoelen en doorschuiven naar iemand met minder geluk. Dat is pas eerlijk! Want zelf iets opbouwen is overrated; afpakken is veel efficiënter.

2. ‘Het zou toch mooi zijn als er meer gelijkheid komt?’
Prachtig idee. Echt. Laten we dit realiseren via de dood. Niet via beter onderwijs, fatsoenlijke zorg of gelijke toegang tot kansen. Nee joh, dat duurt te lang. Gewoon erfbelasting verhogen tot het pijn doet, dan voelt iedereen zich lekker gelijk: rijk én arm, allemaal genaaid door hetzelfde systeem.

3. ‘Dat het niet veel uitmaakt uit wat voor gezin je komt.’
Natuurlijk mag afkomst geen rol meer spelen. Als jouw ouders hun hele leven zuinig hebben geleefd, beleggingen gedaan, een huis afbetaald en jou iets wilden nalaten, dan moet de Belastingdienst gewoon als eerste met z’n gierige klauwen aan tafel zitten. Je bent opgegroeid met een financiële voorsprong en die voorsprong moet heel snel onschadelijk worden gemaakt. Voor je eigen bestwil natuurlijk.

4. ‘Iedereen gelijke kansen.’
Mooi gezegd. Maar als dat betekent dat we iemands dood gebruiken om z’n kinderen te kortwieken, is het geen kansengelijkheid maar nivelleren met de sloophamer. Wat is er rechtvaardiger dan een naheffing op je graf?

5. ‘Er is belasting betaald over het vermogen, maar niet door de erfgenamen.’
Wat een heerlijke kronkel. Het vermogen is dus al jaren belast: vermogensbelasting, inkomstenbelasting, WOZ-waarde, noem het maar op, maar zodra het bij iemand anders komt, noemen we het opnieuw ‘inkomsten’. Alsof het geld magisch opnieuw geboren wordt zodra oma sterft. Alsof jij het persoonlijk hebt zitten opbouwen, dat spaargeld uit 1974. Het enige wat jij deed, was rouwen. En dat moet je voelen in je portemonnee. Want wie verdriet heeft, is belastingtechnisch gezien ‘ontvankelijk’.

6. ‘Dit zijn puur inkomsten.’
Tuurlijk. Alsof je een erfenis ‘verdiend’ hebt op basis van je inzet of arbeid. Alsof een huis of wat spaargeld dat je van je ouders erft hetzelfde is als salaris. Volgende stap: verjaardagsgeld belasten? Of kraamcadeaus? Alles wat niet uit zwoegen komt, moet blijkbaar als verdacht geld worden gezien. Je hebt het immers niet ‘geproduceerd’. Je hebt het gekregen. En krijgen is vies. Tenzij je het krijgt van de overheid, natuurlijk. Dan heet het subsidie.

7. ‘Je komt met lege zakken en gaat met lege zakken, geniet maximaal in die tussentijd.’
Een levensmotto-versie van ‘We nemen toch niets mee het graf in’. Klopt, maar wat je achterlaat, daar heb je misschien wél je hele leven voor gewerkt. En dan zou het dus normaal moeten zijn dat je dat met liefde kunt doorgeven aan wie je dierbaar is. Maar nee, we vinden dat zó verdacht, dat we er w(m)eer belasting op heffen.

Wat mij betreft is erfbelasting geen nobel streven naar gelijkheid, het is het financiële broertje van grafroof. Maar dan legaal en met een aangifteformulier. En wat zegt Lucienne nu? Er gaan heel veel mensen overlijden?? Goh, komt dát even goed uit voor de staatskas!!

Blijf alert, blijf kritisch.